Hayvana Yönelik Şiddet - Aile İçi Şiddet İlişkisi

Kişilerarası Şiddetin Bir İşareti Olarak Hayvana Yönelik Şiddet

Yıkıcı Davranış Bozuklukları çatısı altında ele alınan Davranım Bozukluğu, başkalarının temel haklarını ihlal eden ve/veya yaşına uygun toplumsal değerlerin, kuralların hiçe sayıldığı yineleyici bir davranış örüntüsüdür; saldırganlık, yalan söyleme, hırsızlık, kundakçılık, evden/okuldan kaçma, haneye tecavüz, kavga çıkarmak, güvenliği tehdit gibi davranışları içermektedir (Köroğlu, 2015). Davranım Bozukluğu, aniden ortaya çıkan bir bozukluk değildir, çocuğun veya ergenin gösterdiği şiddet başkalarına zarar verici düzeye ulaşmadan önceki dönemlerde bozukluğun çeşitli belirtileri süregelmiştir (Ercan, 2008), hayvana şiddet de bu belirtilerden biridir. Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı (The Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders - DSM), 1987 yılından beri hayvanlara karşı gösterilen saldırganlığı Davranım Bozukluğu belirtilerinden biri olarak kabul etmekte ve insanlara karşı gösterilen saldırganlık ile birlikte aynı başlık altında ele almaktadır.

Tedavisinde eğitim, ruh sağlığı, gençlerin yargılanması ve çocukların korunması gibi birçok sosyal hizmetin bir arada bulunması gerekir; çocuklarda ve daha az ciddi durumlarda en etkili tedavilerden ikisi, ebeveyn yönetim eğitimi ve problem çözme becerileri eğitimidir (Kırcelli, 2011). Erken müdahale ve koruyucu yaklaşımların tedaviden daha etkili olduğu bildirilmektedir; erken tedavi prognozu olumlu etkilemektedir (Taş, 2004).

Bu çeşit davranış örüntüsünün en keskin formu yetişkinlerde Antisosyal Kişilik Bozukluğu olarak adlandırılmaktadır (Güven, 2013). Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu ile anti sosyal davranış bir arada görüldüğünde; ilk 3 yaşlarında Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu’nun, daha sonra 6 yaşlarında Karşıt Olma Karşı Gelme Bozukluğu’nun geliştiği görülmekte; bu çocukların %25’i yaklaşık olarak 9 yaşlarında Davranım Bozukluğu geliştirmektedir ayrıca bunların da bir kısmı yetişkinlikte Antisosyal Kişilik Bozukluğu belirtileri göstermektedir (Rhoads, 2006).

Antisosyal Kişilik Bozukluğu, 15 yaşından önce başlayan, yaygın bir antisosyal davranış ve pişmanlık duymadan başka insanların haklarını çiğneme ile belirli bir bozukluktur, ciddi sosyal sorunlara yol açtığından tüm kişilik bozuklukları içinde en önemlilerinden biridir; geçmişte bu hastaları tanımlamak için psikopat, sosyopat, asosyal ya da dissosyal gibi değişik terimler kullanılmıştır (Türkcan ve Yeşilbursa, 2007).

Antisosyal Kişilik Bozukluğu suç ve suçluluk ile yakından ilişkili bir bozukluktur; genel popülasyon içindeki görülme sıklığı erkeklerde %3, kadınlarda %1 iken hapishane ve cezaevi gibi adli ortamlarda istisna olmaktan ziyade bir kuraldır (Engeler, 2005). Önemli özelliği kişinin yaptıkları için asla pişmanlık ya da suçluluk duymamasıdır, başkalarına verdiği zararı kolayca rasyonalize eder, asla ders almaz, ceza vermenin etkisi olmaz, pişmanlık gösterileri genellikle sahtedir (Türkcan ve Yeşilbursa, 2007).

Antisosyal Kişilik Bozukluğu kişinin kendisinden çok topluma huzursuzluk veren, kronik ve tedavi umudu en az olan kişilik bozukluğudur, gidişatı genellikle iyileşmez olarak kabul edilir (Engeler, 2005; Türkcan ve Yeşilbursa, 2007; Noyan, 2008). Erken müdahale önemlidir (Engeler, 2005).

Günümüzde özellikle batılı ülkelerin büyükçe bir kısmında hayvana karşı işlenen suçun insana karşı da işlenen suçlara zemin hazırladığına ilişkin pek çok araştırma yapılmaktadır. Bu araştırmalardan elde edilen sonuçların değerlendirilmesi mağdur hayvanlara olduğu kadar mağdur insanlara da faydalı olacaktır.

Arluke ve arkadaşlarının (1999) 153 hayvana yönelik şiddet geçmişi bulunan kişi ve 153 kişilik kontrol grubuyla gerçekleştirdiği araştırmanın sonuçlarına göre, çocuk hayvan şiddet uygulayıcılarının kontrol grubuna göre yetişkinlikte kişilerarası şiddet uygulama oranı daha fazladır. Bunun yanı sıra haneye tecavüz, madde kullanımı ve toplum düzenini bozma suçlarına eğilimleri de daha fazladır. Merz-Perez ve arkadaşları (2001) 45 şiddet suçları işlemiş ve 45 şiddet içermeyen suçlar işlemiş toplam 90 hükümlüyle gerçekleştirdikleri bir çalışmada, çocuklukta hayvana eziyet ile sonradan insana yönelik şiddet arasında belirgin bir ilişki saptamışlardır, bu ilişki ev hayvanlarına zulüm söz konusu olduğunda daha da belirgindir. Ayrıca, şiddet suçları işlemiş hükümlülerin çocukken hayvanlara uyguladıkları şiddet yöntemleri ile daha sonra insanlara uyguladıkları şiddet yöntemleri birbirine benzemektedir.

Tallichet ve Hensley (2004) tarafından 261 erkek hükümlüyle gerçekleştirilen araştırmanın sonuçları, çocukluk çağında hayvana yönelik tekrarlayan şiddetin yetişkinlikte insanlara yönelik tekrarlayan şiddetin iki belirleyicisinden biri olduğunu saptamışlardır, diğer belirleyici ise çok sayıda kardeşe sahip olmaktır. Overton ve arkadaşları da (2012) benzer şekilde çocuklukta uygulanan hayvanlara yönelik şiddetin yetişkinlikte insanlara yönelik tekrarlayan şiddete dönüşme olasılığının yüksek olduğunu bulmuşlardır. Araştırmaya katılan 180 hükümlünün 2/3’ü çocukluklarında eğlence için hayvana şiddet davranışı sergilediklerini, yaklaşık 1/4’ü öfke veya taklit motivasyonuyla hareket ettiklerini ve sadece 1/5’i hayvandan nefret ettikleri için hayvana şiddet uyguladıklarını belirtmişlerdir.

Ressler ve arkadaşlarının (1988) 28 cinsel suç failini inceledikleri çalışmada %36’sının çocuklukta ve %46’sının ergenlik döneminde hayvanlara eziyet fiilleri işlemiş oldukları tespit edilmiştir, ayrıca seri katillerin geçmişlerinde hayvana yönelik şiddet uyguladıklarına dair birçok çalışma bulunmaktadır (aktaran Becker ve French, 2004). Verlinden ve arkadaşları (2000) ise okul saldırılarında bulunan gençlerle yaptıkları bir çalışmada, neredeyse yarısının geçmişinde hayvana yönelik şiddet bulunduğunu saptamışlardır.

Benzeri tüm çalışmaların sonuçları değerlendirildiğinde; çocukların hayvanlara yönelik şiddetinin küçümsenmemesi veya görmezden gelinmemesinin gerektiği, erken müdahalenin önemli olduğu ve bu anlamda hayvana yönelik şiddetin belirleyicilerden biri olduğu, çocuk adalet sisteminde hayvana şiddet uygulayan çocuklar için çocuklara özgü güvenlik tedbirlerinin uygulanmasının önemi ortaya çıkmaktadır. Davranım Bozukluğu’nun ön ergenlik döneminde pik yaptığı (Taş, 2004) ve ergenlerde daha yaygın olarak görüldüğü (Ölçek, 2010) göz önüne alınırsa, hayvana yönelik şiddet söz konusu olduğunda özellikle güvenlik tedbiri uygulamasının zorunlu olmadığı 15-18 yaş çocuk grubu için de çocuklara özgü güvenlik tedbirlerinin ve tüm yaşlar için özellikle de danışmanlık tedbirinin uygulanması çok önemlidir.

Çocuk ve hayvan ilişkisine bir başka açıdan bakarsak, hayvan sevgisi çocuğun yaşamında oldukça önemli role sahiptir. Hayvan besleyen çocukların iletişim becerileri artmakta, yalnızlık duyguları ile birlikte agresif davranışları azalmakta, kendine güven duyguları gelişmekte ve diğer insanlarla ilişkilerinde kendilerini ifade etmeleri kolaylaşmaktadır; çocuklar, hayvanlarla kurdukları ilişki sayesinde çevrelerine karşı sosyal duyarlılık göstererek saldırganlık gibi antisosyal davranışlardan kaçınmakta, prososyal davranışlar geliştirmektedirler (Ateş, 2005). Bu nedenle ebeveynler çocuklarına hayvanlardan korkmayı veya iğrenmeyi değil onları sevmeyi ve yaşamlarına saygı duymayı öğretmelidirler ve çocuklar için hayvanlarla ve doğayla ilişkilerini iyileştirmek ve/veya geliştirmek üzere eğitim programları hayata geçirilmelidir.

Hayvana Yönelik Şiddet ve Aile İçi Şiddet İlişkisi

Hayvana yönelik şiddet ile aile içi şiddet arasında, aile içi şiddetin hayvana yönelik şiddete yansıması ve aile içi şiddetin bir görünümü olarak hayvana yönelik şiddet olmak üzere iki yönlü bir ilişki bulunmaktadır. Hayvana yönelik şiddet, aynı zamanda kadına ve çocuğa yönelik aile içi şiddetin bir belirtisi olabilir.

Çocuk açısından aile içi şiddetin üç boyutu vardır; birincisi çocuğun aile içinde ebeveynleri arasında yaşanan şiddet olaylarına şahit olması, ikincisi çocuğun ebeveynlerinin şiddetine maruz kalması ve üçüncüsü her ikisini de yaşamasıdır (Gümüş, 2011). Baldry (2005) tarafından 9-12 yaşları arasındaki 268 kız ve 264 erkek çocuğu ile yapılan çalışmanın sonuçları, ebeveynlerinden birinin diğerine veya birilerinin hayvana şiddet uyguladığına şahit olan erkek veya kız çocuklarının böyle bir deneyime sahip olmayan akranlarına göre hayvana şiddet uygulama ihtimallerinin üç kat fazla olduğunu göstermektedir. DeViney ve arkadaşlarının (1983) çocuk istismarının görüldüğü 53 aileyi inceledikleri çalışmada da çocuk istismarı ile hayvana uygulanan kötü muamele arasında bir ilişki olduğunu saptanmıştır. Ailelerdeki hayvana kötü muamele vakalarının %14’ünün uygulayıcısı, istismar edilen çocuğun kendisidir. Çocuklar yaşadıkları acıyı, acizliği hayvanlara yansıtmaktadır.

Diğer yandan, ev hayvanları aile içi şiddetin görünmeyen mağdurlarıdır. Flynn (2000) tarafından aile içi şiddet nedeniyle sığınma evinde kalan 107 kadınla gerçekleştirilen araştırmanın sonuçlarına göre evcil hayvan sahibi olan kadınların %46,5’inin eşleri kadınları ev hayvanına zarar vermekle tehdit etmiş ve/veya hayvana zarar vermişlerdir. Veriler evcil hayvanların, maruz kaldıkları şiddetle baş etmelerinde kadınlar için oldukça önemli duygusal destek kaynakları olduklarını açıkça ortaya koymaktadır. Bu özellikle hayvanların da şiddete maruz kaldığı durumlarda daha da belirgindir.

Aile içi şiddetin bir görünümü veya başka bir deyişle silahı olarak hayvana yönelik şiddet, Ascione ve arkadaşları (2007) tarafından yapılan bir araştırmada da çalışılmıştır. Aile içi şiddet nedeniyle sığınma evlerinde bulunan 100 kadın ve aile içi şiddet veya sığınma evi geçmişi olmayan 120 kadınla yapılan çalışmada aile içi şiddet nedeniyle sığınma evlerinde bulunan kadınlar açısından yüksek oranlarda eşin ev hayvanına yönelik şiddeti, eşin ev hayvanına zarar verme tehdidi ve diğer aile bireyleri tarafından hayvana yönelik şiddeti saptanmıştır. Sığınma evlerindeki kadınların büyük bir çoğunluğu evcil hayvanlarına duygusal anlamda çok yakın olduklarını ve hayvanlarının maruz kaldığı şiddet nedeniyle perişan olduklarını belirtmişlerdir. Çocukların da hayvanlara uygulanan kötü muameleye şahit oldukları ve çoğunun bu deneyimden dolayı sıkıntı yaşadıkları, yarısından fazlasının hayvanları maruz kaldıkları kötü muameleden korumaya çalıştıkları belirtilmiştir. Sığınma evi grubunun bir kısmı ise evcil hayvanlarının sağlığından şüphe ettikleri için sığınma evi seçeneği ertelediklerini ifade etmişlerdir, bu durum özellikle çocuğu olmayan kadınlar için daha çok geçerlidir.

Simmons ve Lehmann (2007) ise aile içi şiddete maruz kalan 1,283 kadınla yaptıkları çalışmada ev hayvanlarına da şiddet uygulayan eşlerin kadınlara daha fazla ve çeşitli şiddet uyguladıklarını, aynı zamanda daha fazla kontrol davranışı sergilediklerini tespit etmişlerdir. Hayvana şiddet uygulayan erkekler, hayvana şiddet uygulamayan erkeklere oranla kadınlar için daha yüksek risk barındırmaktadırlar.

Hayvana zarar verme tehdidi ve/veya zarar verme ısrarlı takip ve taciz (stalking) vakalarında da karşımıza çıkmaktadır (Doğan, 2014; Simmons ve Lehmann, 2007).

Çocuk ve Aile İçi Şiddet

Şiddet duygusal, fiziksel, sözel, ekonomik ve cinsel dahil olmak üzere pek çok boyutta karşımıza çıkmaktadır. Çocuğa uygulanan şiddet eylemlerinin en yaygını ise, aile içinde yaşanan şiddet olaylarıdır.

Çocuklar aile içindeki şiddetten doğrudan, fiziksel olarak yaralanarak etkilenebilir. Şiddet uygulayan kişi, bir başka aile bireyine duygusal olarak zarar vermek ve istediklerini yapmaya zorlamak amacıyla, çocuğa bilerek ve isteyerek zarar verebilir. Bunun yanı sıra, şiddet uygulayan, bir başka aile bireyine saldırırken çocuğa istemeyerek ya da bilerek zarar verebilir. Ayrıca, yaşça küçük çocuklar anne kucağındayken, anne saldırıya uğradığında, saldırıdan zarar görebilir. İleriki yaşlardaki çocuklar ise, aile bireyleri arasındaki şiddete müdahale etmek isterken zarar görebilir.

Çocuklar aile içindeki şiddetten, şiddete tanık olarak da etkilenirler. Pek çok ebeveyn, şiddeti çocuğundan gizleyebildiğini düşünse de, çocukların çok büyük bir kısmı bu durumun farkındadır. Çocuklar şiddet anını görmeseler de bağrışmaları duyarlar, şiddetin beden üzerindeki izlerini yani yaraları, morlukları görürler.

Her iki durumda da çocuğun kendine saygısı, büyüklere duyduğu güven duygusu ve yaşam sevinci yara alır.

Eşleri tarafından şiddete maruz kalan kadınların kendi çocuklarına daha ağır cezalar verdikleri ve kötü muamelede bulundukları saptanmıştır. Ailede yaşanan olaylardan erkek çocuklar, erkeklerin kadınlara istedikleri gibi davranmaya hakları olduğunu, kız çocuklar ise kadınların istismarcı davranışlara katlanmaları gerektiğini düşünür. Şiddet görerek büyüyen çocuklar, ileriki yaşamlarında problemli ilişkiler yaşama riskiyle karşı karşıyadır.

Aile içi şiddetin yaşandığı evlerde,

• Çocuklar anne baba arasındaki gerginliğe yol açmakla suçlanırlar.
• Çocuk evin içinde korku duyarak dolaşır.
• Evdeki mutsuzluk nedeni ile çocuğun yeme, içme, bakım ve temizlik ihtiyaçları ihmal edilebilir, okul durumu takip edilmez veya çocuğun uykuları bölünür, ders çalışamaz.
• Çocuğun duygusal ihtiyaçları karşılanamaz; üzüntüsü, sevinci, korkusu, endişesi yetişkinler tarafından fark edilmez.
• Çocuğun kavgalar sırasında taraf tutması istenir.
• Çocuğun şiddet gören kişiyi koruması, rahatlaması veya şiddet gösteren kişiyi sakinleştirmesi beklenir.
• Şiddet gösteren ebeveyn sık sık çocuğa kendisinin ne kadar haklı olduğunu anlatmaya çalışır ve çocuğun kafası karışır.
• Çocuk şiddet anında annesini ve kardeşlerini korumaya çalışır.
• Çocuk aşağılamaları, hakaretleri duymak ve dayak, tekme, tokada seyirci olmak veya bunları kendisi yaşamak zorunda kalır.

Evlerinde şiddetle iç içe yaşayan çocuklar,

• Ailede yaşanan şiddet ve şiddeti durduramamak ile ilgili suçluluk duyguları yaşayabilirler. Şiddetin sorumluluğunun kendilerinde olduğunu düşünebilirler.
• Ailesi adına üzüntü, anne babasına karşı duygularda karışıklık, terk edilmekten korkma, duygularını ifade etmekten korkma, yaralanmaktan korkma, yaşamındaki şiddet ve karmaşa nedeni ile kızgınlık duyma, çaresiz ve güçsüz hissetme, evde olan bitenlerden utanma gibi duygular yaşayabilirler.
• İhtiyaçlarını karşılamak için sevdikleri insanlara vurmanın normal olduğuna inanabilirler.
• Saldırganlık ya da aşırı pasiflik, okulda başarısızlık veya başarı için aşırı gayret, okula gitmeyi reddetme, başkalarını memnun etmek için aşırı çaba gösterme, duygusuz davranma, içine kapanma, donukluk, her şeyi "siyah ya da beyaz" görme, aşırı ilgi çekme davranışları, yalan söyleme, uyku sorunları, kabuslar, altını ıslatma, kontrol edilememe, sınırlarını bilmeme, yönergeleri yerine getirememe gibi davranışsal sorunlar gösterebilirler.
• Arkadaşlarından ve akrabalarından uzak durma, ilişkilerinde genellikle kavgacı olma, çok çabuk arkadaş olup arkadaşlıklarını aniden bitirme, kızgınlığını kontrol edememe, uzlaşma becerileri gösterememe, şiddet içeren ilişkiler içine girme ve bu ilişkilerde ya ezen ya da ezilen taraf olma, arkadaşlarla aşırı sert oyunlar oynama gibi sosyal problemler geliştirebilirler.
• Baş ağrısı, karın ağrısı gibi ağrı şikayetleri, sinirlilik, gerginlik, kısa dikkat, yorgunluk ya da aşırı enerji, sık hastalanma, kişisel temizliğine dikkat etmeme, yatak ıslatma veya parmak emme gibi yaşından küçük davranışlara geri dönme, acıya karşı duyarsızlık, tehlikeli oyunlar oynama ve etkinliklerde bulunma, kendine zarar verme gibi fiziksel belirtiler gösterebilirler.

Aile içi şiddetin çocuğun üzerindeki etkisi çocuğun yaşına, şiddete maruz kaldığı ya da şahit olduğu süreye, çevresindeki kişilerin şiddeti nasıl yorumladığına göre farklılık gösterir.

Çocukların şiddete tanık olduğu ya da maruz kaldığı ailelerde duruma erken müdahale edilmesi çok önemli bir noktadır. Erken müdahale, çocukların şiddetle sağlıklı bir şekilde baş edebilmelerini ve sağlıklı bireyler olarak yaşamlarına devam etmelerini sağlayabilir.

Çocukları şiddetten korumanın tek yolu şiddeti durdurmaktır.

Şiddeti durdurmak mümkün değilse, çocuğu şiddetten uzaklaştırmak gerekir.

“Çocuğum için katlanıyorum” düşüncesi çocuğa çok daha büyük zarar vermektedir.

Aile İçi Şiddet Kapalı Kapılar Ardında

Siz söylemezseniz kimse şiddete maruz kaldığınızı bilemez..

Yaşadıklarınızı paylaşmaktan çekinmeyin..

Yardım isteyin..

Şiddet Karşısında Yapılmaması Gereken Tek Şey Susmaktır

Kadına Şiddet Uygulama Davranışı Hastalık mıdır?

Amacı kadın üzerinde güç kontrolü kurmak ve uygulamak olan kadına yönelik şiddet korku ve sindirme yoluyla erkeğin kadının denetimini ele geçirmesine olanak verir. Altında toplumsal olarak onaylanmış olan, erkeklerin ilişki yaşadıkları kadınları kontrol altında tutma ve bu kontrolü sağlamak için güç kullanma hakkına sahip olduğu inancı yatmaktadır. Birleşmiş Milletler kadına karşı şiddeti, erkekler ve kadınlar arasındaki eşit olmayan güç ilişkilerinin tarihsel bir göstergesi olarak tanımlamaktadır.

Şiddetin kime, ne zaman, nerede ve nasıl uygulanacağı veya uygulanmayacağı ailede ve toplumda gözlem yoluyla öğrenilir. Alkol veya madde kullanımı, işsizlik, eğitimsizlik gibi aile içi şiddetin nedeni olarak ortaya atılan birçok durum şiddetin nedeni değil sadece bahanesidir. Kişi alkol veya madde kullandığı için veya psikiyatrik sorunları olduğu için şiddet uygulamaz ama şiddet davranışını sergilemek için uygun bir ortam yaratır. Alkol ve madde kullanımının, psikiyatrik sorunların tedavi edilmesi şiddet davranışının sona ereceğini garantilemez, kişi tedavi olsa bile şiddet uygulamaya devam edebilir.

Kadına Şiddet Öfke Patlaması mıdır?

Aile İçi Şiddet Üzerine Bir Araştırma

Amerika'da 4 yıl süren ve aile içi şiddete maruz kalmış 400 kadınla yapılan bir araştırmanın sonuçlarına göre;

• Şiddet suçları ile ilgili diğer verilerle uyumlu olarak, aile içi şiddet vakaları sıcak yaz aylarında artmaktadır.
• Haftasonları aile içi şiddet vakalarında artış görülmekte, ayrıca haftasonu gerçekleşen vakaların genellikle daha ağır fiziksel sonuçları olmaktadır.
• Aile içi şiddetin en çok görüldüğü zaman dilimi akşam 18:00'den gece yarısına kadar olan saatlerdir, onu gece yarısından sabah 06:00'a kadar olan zaman dilimi takip etmektedir.
• Aile içi şiddet vakalarının dörtte üçü akşam 18:00 ile sabah 06:00 saatleri arasında yaşanmaktadır.
• Çiftlerin birlikte geçirdiği süre artıkça (haftasonu tatili, bayram tatili gibi) şiddet yaşanma olasılığı artmaktadır.
• Şiddet gösteren erkekler şiddete maruz kalan eşlerinin her zaman nerede olacağını bilirken, şiddete maruz kalan kadınlar eşlerinin ne zaman nerede olacağını çoğunlukla bilmemektedir.
• Evde yaşanan aile içi şiddet vakalarının %80'i salonda veya yatak odasında başlayıp sona ermektedir.
• Bildirilen vakaların %20'sinden daha azı mutfakta başlayıp sona ermektedir. Araştırmacılar bu sonucu, mutfağın kadının kontrolünde bir mekan olmasına dayandırmaktadır.
• Şiddete maruz kalan kadınlar, şiddet gösteren eşleriyle birlikteyken kendilerini daha öfkeli hissettiklerini ifade etmişlerdir. %26'sı öfkesini göstermediğini, %73'ü küstüğünü veya konuşmadığını, %52'si bağırdığını veya küfrettiğini, %35'i ise öfkesini eşyalara yönelttiğini belirtmiştir.

KAYNAK

Walker, L.E.A. (2000) The Battered Woman Syndrome 2nd Edition. NY: Springer Publishing Company.

Hırpalanmış Kadın Sendromu

Aile içinde şiddete maruz kalan kadınlar genellikle benzer bir duygusal süreç yaşar. Her bir aşamada yaşanan şiddete ilişkin farklı bir düşünce biçimi hakimdir. Bu aşamalar şu şekilde özetlenebilir:

İnkar
İlk şiddet davranışı sonucunda yaşanan şoku izleyen süreçtir. Şiddete maruz kalan kadın şiddete uğradığını ve ilişkisinde problem olduğunu kabul etmez, hatta bunu kendine bile itiraf edemez. Her şiddet olayını kaza, istenmeden yapılmış ve büyütülmemesi gereken bir olay olarak nitelendirir. Kocasının uyguladığı şiddet için özür dilemesini bekler ve kocasının bunu asla tekrarlamayacağına inanır.

Suçluluk
Şiddete maruz kalan kadın bu aşamada bir problem olduğunu kabul eder; ancak kendini yaşananların sorumlusu olarak görür. Şiddeti hak ettiğini düşünür; çünkü kişiliğinde kusurlar olduğuna, iyi bir eş ve iyi bir anne olamadığına, kocasının beklentilerini gerçekleştiremediğine inanır. Yaşadığı bu suçluluk duygusu nedeniyle sürekli değişmeye ve daha iyi olmaya çabalar. Susmanın ve her koşulda itaat etmenin en iyi yol olduğu fikri hakimdir. Yaşadığı şiddeti saklar. Çevresinden gelen destek taleplerini genellikle reddeder.

Aydınlanma
Yaşadığı şiddetin sorumlusunun kocası olduğunu kabul eder ve hiç kimsenin şiddetti hak etmediğini fark eder. Bu aşamada sevgi ve nefret duygularını bir arada yasar. Her şeye rağmen işlerin yoluna gireceğini umar; evliliğini sürdürmek, kocasıyla yaşamaya devam etmek ve ilişkiyi başarıyla sürdürmek ister.

Sorumluluk
Şiddetin kendiliğinden sona ermeyeceği gerçeğini kabul eder. Boyun eğmemeye ve yeni bir yaşama başlamaya karar verir. Neler yapabileceğini araştırır. Somut adımlar atar. Bu dönemde çevresinden destek almaya açıktır.

KAYNAK

“Kadına Yönelik Şiddet El Kitabı”, Kadın dayanışma Vakfı, 2008.

Şiddet Döngüsü

Şiddetin, sıklıkla tekrarlayan belli bir döngüsü vardır. Bu döngü, şiddete maruz kalan kişi yasadığı şiddete karsı koymadığı sürece yoğunlaşarak devam etmektedir.

Başlangıçta küçük konular bile problem olur, çeşitli bahanelerle ortaya çıkan her bir olay sonrasında öfke artar ve gerginlik gittikçe tırmanır. Bu aşamada şiddete maruz kalan kişi, eşinin gergin olduğunun farkındadır ancak öfkesini görmezden gelir,  durumu kontrol edebileceğini ve kontrol etmesi gerektiğini hisseder, eşinin patlamasını engellemek için kendini hep geri çeker. Durumun daha da kötüleşmesini engellemek için eşini sinirlendirmemeye, isteklerini yerine getirmeye çalışır. Bu uysal tavır, şiddeti uygulayan kişiye güçlü ve istediği şekilde davranmaya hakkı olduğunu düşündürür. Zaman geçtikçe şiddete maruz kalan kişi tam tersine eşini yatıştırmaktan vazgeçer, öfkesini kontrol etmeye çalışmaz. Şiddet uygulayıcı bu değişikliği hisseder ve şiddet davranışı ortaya çıkana kadar kızgınlığını devam ettirir. Gerginlik artar, kızgınlık, suçlama, tartışma ve kavga meydana gelir. Bu dönem birkaç gün veya birkaç yıl sürebilir.

Sonraki aşamada şiddet uygulayan kişi öfkesini kontrol edemez, genellikle eşini yaralamak istemez, sadece ona “dersini vermek” ister. Bu çoğunlukla birkaç saat süren en kısa aşamadır, hemen sonrasında patlama yaşanır ve şiddet olayı gerçekleşir. Bu aşama sonunda şiddete maruz kalan kişi çoğunlukla durumunun ciddiyetini görmezden gelir, kendini korumaya ve eşini sakinleştirmeye çalışır. Şiddet uygulayıcı yaptıklarına bahaneler bulur.

Balayı aşamasında ise bir suskunluk söz konusudur, utanç ve pişmanlık duyguları ağır basar, şiddet uygulayan kişi özür diler ve yaptıklarını telafi etmeye çalışır, kendini kontrol edeceğine inanır, asla tekrarlamayacağını söyler. Eşini ve eşine destek olan herkesi ikna eder, sadık eşi oynar ve eşinin üstüne düşer, hediyeler alır, eşinin daha önce umursamadığı isteklerini gerçekleştirir. Bu dönem şiddete maruz kalan kişinin hem fiziksel hem de duygusal olarak zayıf olduğu, ilgi ve şefkate gereksinim duyduğu bir dönemdir. Eşinin bu dönemdeki yakın ilgisi her şeyin düzeleceğine inanmasını sağlar, hatta şiddeti kendi yetersizliklerinin bir sonucu olarak görür. Eşinin şiddetin sorumlusu olduğu fikri kaybolmuştur, eşini bağışlar. Bu aşama da çok uzun sürmez. Aynı davranış örüntüsü ilk fırsatta yeniden ortaya çıkar.

Bu döngü, birçok kadının kendilerine şiddet uygulayan erkeklerle yaşamaya neden devam ettiğini açıklamaktadır. Kadın, eşinin değişeceğine ve bunun gerçekten son olduğuna inanmak istemektedir.

Aile İçi Şiddet Türleri

Aile içi şiddet türleri duygusal, sosyal, ekonomik, cinsel ve fiziksel şiddet olarak karşımıza çıkmaktadır.

Duygusal şiddet; küfür, hakaret, tehdit, küsme, yüksek sesle bağırma, isim takma, alay etme, aşağılama, emir verme, eleştiri, dalga geçme ve benzeri; sosyal şiddet evden çıkmasını yasaklama, akrabalarıyla görüşmesini yasaklama, arkadaşlarıyla görüşmesini yasaklama, gittiği her yerde takip etme, zorla evlendirme ve benzeri,

Ekonomik şiddet; zorla çalıştırma veya çalışmasına izin vermeme, para vermeme, elindeki parayı alma ve benzeri,

Cinsel şiddet; tecavüz, istemediği cinsel ilişkiye zorlama, başka kişilerle cinsel ilişkiye zorlama, cinsel organlara zarar verme, sürekli kadınlığını/erkekliğini aşağılama, doğuma/kürtaja zorlama ve benzeri davranışları kapsamaktadır.

Kişiye fiziksel olarak zarar vermeyi amaçlayan vurma, itme, yumruklama, sıkıca kavrama, saç çekme, kol kıvırma, yakma, silahla yaralama, tedavi görmesini engelleme, temel ihtiyaçlardan yoksun bırakma gibi davranışları içeren fiziksel şiddetin ise en ağır biçiminin kişinin hayatına son vermek olduğu söylenebilir.

Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü ve T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü tarafından Türkiye genelinde, 12 istatistiki bölge ile kentsel ve kırsal yerleşim alanlarını temsil edecek şekilde 15.072 hedef örneklemi oluşturan hanelerde 15-59 yaşları arasındaki kadınlar ile yüz yüze görüşmeler yapılarak gerçekleştirilen Türkiye’de Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet Araştırması’nın (2015) sonuçlarına göre; ülke genelinde fiziksel şiddete maruz kaldığını belirten evlenmiş kadınların oranı %36’dır, her 10 kadından yaklaşık 4’ü eşi veya birlikte olduğu erkeklerin fiziksel şiddetine maruz kalmıştır. Türkiye genelinde, son 12 ayda eşi veya birlikte olduğu erkeklerin fiziksel şiddetine maruz kalmış kadınların oranı %8’dir. 15 yaşından sonra kadınların %14’ü yakın ilişkide oldukları erkekler dışındaki kişiler tarafından fiziksel şiddete maruz bırakılmaktadır. Fiziksel şiddet uygulayanların başında öncelikli olarak babalar (%43), anneler (%23) ve ağabeyler (%18) gelmektedir. Kadınların kendi aile bireylerini kayınpeder (%8), kayınvalide (%8) ve kayınbirader (%5) takip etmektedir. Türkiye genelinde evlenmiş kadınların %12’si yaşamın herhangi bir döneminde, %5’i ise son 12 ay içinde cinsel şiddete maruz kaldığını belirtmiştir. Her iki şiddet biçiminin bir arada görülmesi yaygındır, şiddete maruz kalan kadınların %27’si hem fiziksel hem de cinsel şiddete maruz kalmıştır.

Kadına yönelik şiddet biçimleri arasında en yaygın olan duygusal şiddet, istismardır. Türkiye genelinde kadınların yaşamlarının herhangi bir döneminde maruz kaldıkları duygusal şiddet %44, son 12 ayda ise %26’dır. Kadınların yakın ilişkide bulundukları erkekler dışındaki kişilerden 15 yaşından sonra maruz kaldıklarını belirttikleri duygusal şiddet, istismar ülke genelinde %22 düzeyindedir. Şiddete maruz kalan kadınların %22’si bir kadın akrabasından, %21’i ise kayınvalidesinden, duygusal istismara maruz kaldığını ifade ederken, babası (%18), erkek akrabaları (%14) ve erkek kardeşleri (ağabey %11 ve erkek kardeş %7) ile annesi (%12) daha sonra istismar uygulayan kişilerdir. Türkiye genelinde ekonomik şiddet davranışlarından en az birine yaşamın herhangi bir döneminde maruz kalan kadınların oranı %30, son 12 ayda maruz kalan kadınların oranı ise %15’tir.

Aile İçi Şiddet Nedir?

Bir kişinin eşine, partnerine, nişanlısına, çocuklarına, anne babasına, kardeşlerine veya yakın akrabalarına yönelik uyguladığı her türlü saldırgan davranış aile içi şiddet olarak tanımlanmaktadır. Kişinin kendisine ve çevresine olan güvenini, kendisine olan saygısını azaltan ve aynı zamanda kişinin korku duymasına sebep olan birçok davranış aile içi şiddet tanımının içine girmektedir.

Eğer ailenizden biri sizi itiyor, tokatlıyor, tekmeliyor, yumrukluyor, sürekli eleştiriyor, aşağılıyor, tehdit ediyor veya küçümsüyorsa; sizin saçınızı çekiyor, kolunuzu kıvırıyor, temel ihtiyaçlarınızı esirgiyor, ailenizle ve/veya arkadaşlarınızla görüşmenizi yasaklıyor, evden dışarı çıkmanızı engelliyor veya istediğiniz halde çalıştırmıyorsa aile içi şiddete maruz kalıyorsunuz demektir.

Şiddet Nedir?

İnsan psikolojisinde evrensel olarak varlığı kabul edilen ve cinsellikle birlikte en güçlü iki dürtüden biri olan şiddet (Polat, 2009), güç ve baskı uygulayarak insanların bedensel veya ruhsal açıdan zarar görmesine neden olan bireysel veya toplu hareketlerin tümünü kapsamaktadır. Toplumda pek çok boyutta gözlemlenen bir olgu olan şiddet, dünyada ve Türkiye’de en yaygın insan hakkı ihlallerinden birisidir. Saldırgan şiddet ise, bir kişinin başkasına zarar verme, yaralama veya öldürme amacına yönelik fizik kuvvet uygulayarak yaratılan ölümcül veya olmayan kişisel saldırganlıktır (Polat, 2009).

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından şiddet, “Kendine, bir başkasına veya bir gruba ya da bir topluluğa karşı; bilerek/kasıtlı olarak uygulanan; tehdit biçiminde veya yaşama geçirilmiş olan; yaralanma, ölüm, psikolojik hasar, gelişme bozukluğu veya yoksunlukla sonuçlanan veya sonuçlanması olasılığı yüksek olan; fiziksel şiddet veya güç kullanımı” olarak tanımlanmıştır.

KAYNAK

Polat, O. (2009). Kriminoloji ve Kriminalistik Üzerine Notlar. Ankara: Seçkin Yayıncılık.